Centrum Odrodzenia Polski - SAFE i wojskowe Schengen – stanowisko: sprzeciw

Drogi Czytelniku,

temat bezpieczeństwa nie pojawił się wczoraj. Program SAFE krąży w przestrzeni publicznej już od jakiegoś czasu, regularnie wraca w wypowiedziach polityków i w mediach jako „historyczna szansa” na wzmocnienie armii. Teraz doszła do tego kolejna informacja – tzw. wojskowe Schengen, przedstawiane jako element tego samego pakietu bezpieczeństwa. Dwa pojęcia zaczęły funkcjonować obok siebie, niemal jak jedno rozwiązanie.

I właśnie dlatego warto się na chwilę zatrzymać. Nie po to, żeby straszyć czy negować potrzebę obrony, ale po to, żeby zrozumieć, czym to właściwie jest i jakie mogą być konsekwencje – także te długofalowe, o których mówi się najmniej.

SAFE to unijny instrument finansowy przeznaczony na rozwój przemysłu zbrojeniowego i zakupy uzbrojenia. Wbrew temu, co często sugeruje przekaz medialny, nie jest to grant ani darmowe pieniądze, tylko pożyczka – rozłożona w czasie, na preferencyjnych warunkach, ale jednak pożyczka. Oznacza to jedno: zwiększa zadłużenie państwa. Spłata nie obciąży tych, którzy dziś podejmują decyzje, tylko kolejne rządy i obywateli.

Problem polega na tym, że równocześnie zdecydowana większość szczegółów programu jest utajniona. Obywatel nie wie, na co dokładnie pójdą środki, w jakiej skali i w jakim harmonogramie. Nie ma jasnej odpowiedzi, jak dużą armię chce się zbudować, kto będzie obsługiwał ten sprzęt, jak będzie wyglądało szkolenie kadr i jakie będą koszty utrzymania za 10, 20 czy 30 lat. Mamy za to zapewnienia, że „wszystko jest policzone” i że „nie ma czasu na dyskusję”.

Do tego dochodzi kwestia wypłat. SAFE nie jest mechanizmem bezwarunkowym. Środki wypłacane są na podstawie umów, ocen i kontroli realizacji. To oznacza, że wypłaty mogą zostać wstrzymane lub opóźnione – formalnie z powodów proceduralnych lub interpretacyjnych. Doświadczenie z KPO pokazuje, że nie trzeba wprost mówić o polityce, żeby pieniądze stały się narzędziem nacisku. Wystarczy „potrzeba dodatkowych wyjaśnień”. A dług, zobowiązania i koszty już wtedy zostają po naszej stronie.

W tym samym czasie pojawia się wojskowe Schengen. I tu trzeba jasno powiedzieć: to zupełnie inny mechanizm. Nie dotyczy pieniędzy ani zakupów. Dotyczy procedur, infrastruktury i logistyki. Chodzi o uproszczenie przemieszczania wojsk, dostosowanie dróg, mostów i kolei, skrócenie czasu reakcji w sytuacji kryzysowej. To narzędzie techniczne, a nie gwarancja pomocy wojskowej.

Problem zaczyna się wtedy, gdy wojskowe Schengen sprzedaje się jako coś oczywistego i bezdyskusyjnego. Bo ono nie odpowiada na pytanie, kto realnie przyjdzie z pomocą. Nie tworzy wspólnej armii, nie nakłada zobowiązań obronnych. Może ułatwić działania sojusznicze, ale może też zmienić rolę Polski w sposób, o którym mówi się niechętnie – w kierunku zaplecza logistycznego i obszaru koncentracji wojsk. A to już rodzi pytania o ryzyko, suwerenność decyzyjną i konsekwencje w razie eskalacji.

Najbardziej niepokojące jest jednak to, że w obu przypadkach słyszymy ten sam argument: „nie ma czasu na rozmowę”. Tymczasem właśnie wtedy rozmowa jest najbardziej potrzebna. Bezpieczeństwo państwa to nie tylko reakcja na zagrożenie, ale także odpowiedzialność za decyzje, które będą z nami przez dekady.

I w tym miejscu pojawia się jeszcze jeden wątek, którego nie sposób pominąć. Wypowiedź premiera o „zakutych łbach”, skierowana do krytyków tych rozwiązań. Trudno nie odwrócić tego argumentu.

Bo jeśli ktoś zapomina, że został zatrudniony na cztery lata, a nie na całe pokolenia, jeśli podejmuje decyzje finansowe o skutkach rozpisanych na 30–40 lat, mając pełną świadomość, że tej władzy może za chwilę nie mieć – to właśnie tu pojawia się problem. Sondaże, jakkolwiek by je oceniać, pokazują jedno: żadna władza nie jest dana raz na zawsze. Dług jednak zostaje.

Takie decyzje jak SAFE nie są ustawą „na teraz”. To zobowiązania, które obciążą państwo długo po tym, jak dzisiejsi decydenci znikną z polityki. Dlatego w sprawach tej wagi powinien wypowiedzieć się naród – dokładnie tak, jak przy wejściu do Unii Europejskiej. Referendum nie jest fanaberią ani hamulcem. Jest narzędziem odpowiedzialności i demokratycznej zgody.

I to jest właśnie stanowisko Centrum Odrodzenia Polski.

COP stoi na stanowisku, że tak nie może wyglądać podejmowanie decyzji o bezpieczeństwie państwa. Żaden rząd jednej kadencji nie ma mandatu do zadłużania Polski na dekady, bez pełnej przejrzystości i bez zgody obywateli. Państwo nie jest własnością polityków. Jest wspólnym dobrem, za które odpowiadamy także wobec tych, którzy przyjdą po nas.

Bo demokracja nie polega na tym, że raz na cztery lata oddaje się głos, a potem patrzy, jak w imieniu obywateli zaciąga się zobowiązania, których skutki poniosą przyszłe pokolenia. Demokracja polega na tym, że w sprawach fundamentalnych – bezpieczeństwa, suwerenności i długu – obywatele mają prawo do decyzji, a nie tylko do biernej akceptacji.

I dlatego, jeśli już mówimy o „zakutych łbach”, warto pamiętać jedno:
zakuty nie jest ten, kto zadaje pytania,
ale ten, kto uważa, że nie musi na nie odpowiadać – bo „wie lepiej”, choć za chwilę może go w tej polityce już nie być.

Chcemy silnej armii.
Ale nie budowanej na kredycie, nie w warunkach nieprzejrzystości i nie kosztem realnej kontroli obywateli nad decyzjami, które zadecydują o przyszłości państwa.

I dopóki przy SAFE i wojskowym Schengen pytań jest więcej niż odpowiedzi, sceptycyzm nie jest sabotażem.
Jest zdrowym odruchem obywatelskim – i fundamentem odpowiedzialnego państwa, o jakie chce walczyć COP.